Nhà phao (nhà bè) là loại hình nhà chống lũ đã được cộng đồng địa phương tại xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình sử dụng 5 năm trở lại đây trong việc thích ứng với lũ. Trước khi có loại hình nhà phao này, từ xa xưa người dân Tân Hóa đã thích ứng bằng cách đóng bè gỗ cùng với cây chuối, họ ở trên đó trong những ngày lũ lên cao.

Sau quá trình sử dụng, người dân, chính quyền và tổ chức phi chính phủ tại đây cho rằng đây là một loại hình nhà hữu ích, giúp họ giải quyết các vấn đề khó khăn gặp phải trong mùa lũ như: cất giữ lương thực, đồ đạc, gia cầm… của gia đình, tránh bị hư hại, mất mát và cũng là nơi trú ẩn cho người trong nhiều trường hợp.

Tân Hóa là một vùng trọng điểm của lũ ở Quảng Bình, hiện nay tại đây chỉ mới khoảng 120 hộ gia đình/666 hộ toàn xã đã có nhà phao, trong đó có 60 hộ có nhà phao kiên cố, khoảng 60 hộ nhà phao còn sơ sài (dùng bạt bao xung quanh nhà, mái lá dễ bị rách nát khi có bão) những hộ này là những gia đình có khả năng tự làm, hoặc những hộ được tổ chức Plan – một tổ chức phi chính phủ hỗ trợ.

Mục đích của dự án Nhà Chống Lũ là nghiên cứu, bổ sung các giải pháp kỹ thuật để hoàn thiện hơn mô hình mà người dân đang sử dụng. Từ đó, thực hiện những hỗ trợ cho các hộ nằm trong vùng trọng điểm ngập lụt có hoàn cảnh khó khăn tại Tân Hóa hoặc các nơi khác có đặc điểm tương tự.

Dưới đây là một số chia sẻ của dự án đến mọi người về mô hình nhà phao này. Rất mong muốn sự đóng góp và chia sẻ ý kiến của các cá nhân và tổ chức để có được những ngôi nhà an toàn cho cộng đồng. 

I. Về kết cấu và vật liệu của mô hình nhà phao chống lũ:

Mô hình này được sử dụng ở địa bàn có đặc điểm gì?

Vùng có nước lũ dâng, lũ ngâm (tức nước dâng lên dần dần không có lũ quét), mực nước cao (4m trở lên).

Mô hình nhà phao sử dụng vật liệu gì để đảm bảo yêu cầu bền, nhẹ, có thể nổi an toàn khi lũ dâng?

Khung nhà bằng gỗ (như táu…), mái tole, vách ván gỗ tạp hoặc tole để đảm bảo giảm tối đa tải trọng giúp nhà có thể nổi an toàn.

Sàn bằng gỗ, bên dưới gắn thùng phuy nhựa hoặc sắt (nhựa là vật liệu tối ưu hơn).

Tuổi thọ của thùng phuy nhựa (khi sử dụng dưới ánh sáng mặt trời) liệu có đảm bảo?  Tính năng khác của thùng ngoài sử dụng làm nổi?

Thùng phuy nhựa tiêu chuẩn có độ bền rất cao kể cả sử dụng ngoài trời. Vào những thời gian khác không có lũ, người dân sẽ tháo thùng ra khỏi nhà và bảo quản nó ở bên trong.

Thùng phuy còn có chức năng khác là chứa nước hoặc nông sản cho bà con trong thời gian không có lũ. Điều này làm tăng công năng sử dụng và khi được cất đặt an toàn, tuổi thọ của thùng sẽ tăng cao.

Các thiết bị để tháo lắp thùng phuy như thế nào cho an toàn.

Khoang chứa thùng thiết kế 1 cửa đẩy thùng vào và chỉ cần neo cửa lại là cố định các thùng trong khoang.

Số lượng thùng phuy thích hợp cho một căn nhà?

Với mỗi diện tích nhà khác nhau sẽ có số thùng phuy tương ứng khác nhau. Hiện nay tại địa phương có 3 kiểu bố trí gồm 6 thùng, 12 thùng và 16 thùng. 

Diện tích nhà phụ thuộc vào năng lực tài chính của hộ gia đình và nhu cầu sử dụng của họ. 

II. Khả năng chống chịu thiên tai của mô hình

Giải pháp không thích hợp với vùng đất dễ sạt lở, sụt lún?

Khu vực dự kiến ứng dụng giải pháp (xã Tân Hóa) chưa nhận thấy có hiện tượng sụt lún hay sạt lở xảy ra. Theo đánh giá của các chuyên gia địa chất thì khả năng xảy ra là cực kì thấp (khu vực thung lũng núi đá vôi, không có vực sâu hay vết nứt tự nhiên nào kề cận). Ngoài ra, theo báo cáo của UBND xã, trong vòng 5 năm trở lại đây chưa có nhà nào bị trôi đi vì tuột neo do đất sụt lún. 

Làm sao để cố định căn nhà theo chiều thẳng đứng? Khi nước lũ về, căn nhà chỉ nổi lên chứ không trôi đi? Khi lũ lớn, dòng chảy xiết thì liệu Nhà có trụ được ở 1 vị trí ko? 

Hiện nay tại địa phương đang sử dụng 2 cách neo: 1 là chôn 2 trụ bằng bê tông/gỗ kẹp sát thân nhà; 2 là chôn 4 chân để neo 4 điểm nối dây thừng từ neo với nhà.

Dự án đang nghiên cứu cách neo thứ 3 là: hệ thống neo 5 điểm với 4 điểm neo cố định và 1 điểm dẫn dây neo để nhà có thể nổi lên hạ xuống theo phương gần thẳng đứng. Hệ neo 5 điểm có đặc điểm là dù nước chảy hay gió thổi hướng nào cũng có thể trụ lại tại điểm neo. Và vẫn đang tiếp tục nghiên cứu các cách neo khác sao cho đơn giản mà hiệu quả.

Giải pháp tăng cường thêm phao bong, phao ống quanh viền khung nhà để tăng lực đẩy Acsimet giúp nhà nổi tốt hơn cũng đang được cân nhắc.

Khả năng chống bão của mô hình?

Khả năng chống bão của nhà chia vào 2 yếu tố:

  • Độ bền của hệ che chắn (mái, vách) trước gió: Phương án nẹp tole và vách gỗ bằng thanh nẹp chuyên dụng nhằm giảm tối đa sức phá của gió.
  • Khả năng chống lật, trôi của toàn nhà: Hệ khung nhà được thiết kế sàn diện vuông, độ cao tối thiểu và độ rộng tối đa (tính theo kinh phí) nhằm giảm tác động của gió. Hệ thống neo 5 điểm định vị giúp tăng cường khả năng chống gió giật và gió xoáy. Chân neo thiết kế là các trụ bê tong chôn ngầm vừa làm điểm neo vừa làm con kê khi không có lũ.

III. Mô hình nhà chống lũ đã từng được nghiên cứu và ứng dụng, dự án liệu có đang sao chép hay “thiết kế lại bánh xe”?

Đã có rất nhiều đồ án, đề tài nghiên cứu về nhà chịu lũ, chống lũ, các mô hình nhà chống chọi với thiên tai. Việc ứng dụng các đồ án đó sẽ dựa trên đặc điểm của từng địa hình cụ thể. Dự án Nhà Chống Lũ cố gắng tìm ra nhiều loại hình nhà và giúp người dân có lựa chọn phù hợp và kịp thời nhất.

Đối với loại hình nhà phao này, dự án không nghiên cứu mới mà cộng đồng địa phương đã tự nghiên cứu và sử dụng nó trong nhiều năm. Vai trò của dự án là hoàn thiện hơn mô hình đã có sẵn, từ đó đưa ra các hỗ trợ phù hợp.

Phương án nếu triển khai thì sẽ được đồng bào ứng dụng lâu dài, do đó nếu có sáng kiến, giải pháp hay kinh nghiệm hay nào mong các anh chị chia sẻ thêm cho cộng đồng cùng dự án.

Chúng tôi tin chắc dự án sẽ có nhiều thành công bởi sự đóng góp tích cực, chân thành, mang tính xây dựng của mọi người.

(các trao đổi xin comment trực tiếp dưới note này, chúng tôi sẽ cập nhật thường xuyên trên note để mọi người cùng theo dõi)